Stop przemocy rówieśniczej- reagujmy razem
Jak możemy wspólnie zadbać o bezpieczeństwo naszych dzieci?
Szkoła powinna być miejscem, w którym każde dziecko czuje się bezpieczne, akceptowane i szanowane. Niestety, w grupie rówieśniczej mogą pojawić się sytuacje, w których dziecko doświadcza wyśmiewania, izolowania, przezywania, zastraszania czy innych zachowań naruszających jego poczucie bezpieczeństwa. Dlatego tak ważna jest współpraca szkoły, rodziców i uczniów.
Przemoc rówieśnicza nie zawsze jest łatwa do zauważenia. Czasami przybiera formę otwartego konfliktu, ale może również odbywać się w sposób bardzo dyskretny – poprzez szepty, plotki, wykluczanie z grupy, obraźliwe wiadomości czy publikowanie w Internecie nieprzyjemnych treści.
Czym jest przemoc rówieśnicza?
Przemoc rówieśnicza to zachowania, które powodują u drugiego dziecka cierpienie, poczucie zagrożenia lub poniżenia. Może mieć różne formy:
– przemoc fizyczna – popychanie, szarpanie, bicie, kopanie, niszczenie rzeczy;
– przemoc słowna – wyzwiska, przezwiska, obrażanie, ośmieszanie;
– przemoc relacyjna – izolowanie, celowe wykluczanie z grupy, namawianie innych do ignorowania kolegi lub koleżanki;
– przemoc psychiczna – zastraszanie, grożenie, poniżanie, manipulowanie;
– cyberprzemoc – obraźliwe wiadomości, komentarze, publikowanie zdjęć lub filmów bez zgody, tworzenie ośmieszających materiałów czy rozpowszechnianie krzywdzących informacji.
Warto pamiętać, że „to tylko żart” nie oznacza, że zachowanie nie może być krzywdzące. Jeżeli jedna osoba się śmieje, a druga cierpi, warto zatrzymać się i zastanowić, gdzie kończy się żart, a zaczyna krzywdzenie drugiego człowieka.
Co powinno zaniepokoić rodzica?
Dziecko nie zawsze powie wprost, że doświadcza przemocy. Czasami jego zachowanie może być pierwszym sygnałem, że dzieje się coś trudnego.
Warto zwrócić uwagę na sytuacje, gdy dziecko:
– niechętnie chodzi do szkoły lub często prosi o pozostanie w domu;
– nagle traci zainteresowanie szkołą i nauką;
– staje się wycofane, smutne lub rozdrażnione;
– ma problemy ze snem;
– często skarży się na bóle brzucha lub głowy, szczególnie przed wyjściem do szkoły;
– wraca ze szkoły zdenerwowane lub zamknięte w sobie;
– zaczyna unikać kontaktów z rówieśnikami;
– nagle rezygnuje z dotychczasowych zainteresowań;
– staje się bardzo ostrożne podczas korzystania z telefonu lub mediów społecznościowych;
– wraca z uszkodzonymi rzeczami lub traci pieniądze i nie chce wyjaśnić dlaczego.
Żaden z tych sygnałów sam w sobie nie musi oznaczać przemocy. Powinien jednak skłonić dorosłego do spokojnej rozmowy i uważnej obserwacji.
Jak rozmawiać z dzieckiem?
Najważniejsze jest stworzenie atmosfery, w której dziecko będzie wiedziało, że może powiedzieć dorosłemu o trudnej sytuacji bez obawy przed oceną.
Zamiast pytać tylko:
„Czy ktoś ci dokucza?”,
możemy zapytać:
„Jak się dzisiaj czułeś/czułaś w szkole?”
„Z kim najchętniej spędzasz czas?”
„Czy jest ktoś, przy kim czujesz się niekomfortowo?”
„Czy wydarzyło się ostatnio coś, co Cię zmartwiło?”
Jeżeli dziecko opowie o problemie, warto przede wszystkim wysłuchać go spokojnie. Nie należy bagatelizować sytuacji słowami „nie przejmuj się”, „musisz być silniejszy” czy „dzieci zawsze się kłócą”.
Dziecko powinno usłyszeć:
„Dobrze, że mi o tym powiedziałeś/powiedziałaś.”
„To, co czujesz, jest ważne.”
„Nie jesteś z tym sam/sama.”
„Razem zastanowimy się, co możemy zrobić.”
A jeśli moje dziecko jest świadkiem przemocy?
Świadkowie odgrywają bardzo ważną rolę. Czasami to właśnie ich reakcja może zatrzymać niewłaściwe zachowanie.
Warto uczyć dzieci, że nie powinny:
– przyłączać się do wyśmiewania;
– udostępniać obraźliwych zdjęć, filmów lub komentarzy;
– nagrywać przemocy dla zabawy lub „dla beki”;
– zachęcać innych do dokuczania;
– pozostawać obojętne, jeśli widzą, że komuś dzieje się krzywda.
Nie oznacza to, że dziecko ma samodzielnie konfrontować osobę stosującą przemoc. Najbezpieczniejszym rozwiązaniem jest poinformowanie osoby dorosłej – nauczyciela, wychowawcy, pedagoga, psychologa lub rodzica.
A jeśli moje dziecko zachowuje się krzywdząco wobec innych?
To może być dla rodzica szczególnie trudna wiadomość. Warto jednak pamiętać, że celem dorosłych nie powinno być jedynie ukaranie dziecka, ale przede wszystkim zatrzymanie niewłaściwego zachowania i pomoc w zrozumieniu jego konsekwencji.
Rozmowa powinna koncentrować się na konkretnym zachowaniu:
„To zachowanie było krzywdzące”, zamiast:
„Jesteś złym dzieckiem”.
Dziecko powinno mieć możliwość zrozumienia, dlaczego jego zachowanie było niewłaściwe, jakie konsekwencje poniosła druga osoba oraz jak może naprawić wyrządzoną krzywdę.
Internet również jest przestrzenią szkoły
Współczesne relacje rówieśnicze nie kończą się po wyjściu ze szkoły. Konflikty i zachowania przemocowe mogą przenosić się do komunikatorów, mediów społecznościowych i grup internetowych.
Dlatego warto rozmawiać z dziećmi o:
– zasadach bezpiecznego korzystania z Internetu;
– ochronie prywatności;
– publikowaniu zdjęć i filmów innych osób;
– odpowiedzialności za słowa umieszczane w sieci;
– reagowaniu na obraźliwe wiadomości;
– zachowaniu dowodów cyberprzemocy i zgłaszaniu ich osobie dorosłej.
Warto również przypominać dzieciom, że ekran nie zwalnia z zasad szacunku i odpowiedzialności za własne zachowanie.
Współpraca rodziców ze szkołą ma ogromne znaczenie
Przeciwdziałanie przemocy rówieśniczej jest skuteczniejsze wtedy, gdy szkoła i rodzice współpracują ze sobą i przekazują sobie informacje o niepokojących sytuacjach.
Jeżeli rodzic dowie się, że jego dziecko doświadcza przemocy lub jest świadkiem niepokojących zachowań, warto jak najszybciej poinformować wychowawcę, pedagoga lub psychologa szkolnego.
Nie należy czekać, aż sytuacja „sama się rozwiąże”. Jednocześnie warto unikać publicznego rozwiązywania konfliktów na grupach rodziców czy w mediach społecznościowych. Takie działania mogą dodatkowo eskalować problem.
Najważniejsze jest przekazanie informacji osobom, które mogą spokojnie i profesjonalnie zająć się sytuacją.
Wspólnie możemy więcej
Każde dziecko ma prawo do nauki w atmosferze bezpieczeństwa i szacunku. Przeciwdziałanie przemocy rówieśniczej nie jest wyłącznie zadaniem szkoły. To wspólna odpowiedzialność nauczycieli, rodziców i uczniów.
Rozmawiajmy z dziećmi. Słuchajmy ich. Reagujmy na niepokojące sygnały. Uczmy szacunku, empatii i odpowiedzialności za własne słowa oraz zachowania.
Nie bądźmy obojętni. Czasami jedno zgłoszenie, jedna rozmowa i jedna właściwa reakcja dorosłego mogą sprawić, że dziecko przestanie czuć się samotne ze swoim problemem.
Pamiętajmy:
Nie trzeba czekać, aż problem stanie się bardzo poważny.
Warto reagować już wtedy, gdy coś nas niepokoi.
Razem możemy stworzyć szkołę, w której każde dziecko czuje się bezpieczne, zauważone i szanowane.